Czy Twoi uczniowie rozumieją, co czytają?

Strona 4 z 4

           Aby czytanie stało się przyjemnością i zabawą, a nie nudnym i męczącym obowiązkiem dla uczniów, zaprezentuję skuteczne i sprawdzone przeze mnie krótkie ćwiczenia, którymi rozpoczynam każdą lekcję języka polskiego. Zatytułowałam je: Codzienne czytanie to zwariowane wyzwanie.

 

I. Jak myślisz...

  • Lekcję rozpoczynam pięciominutowym czytaniem fragmentu książki. Na początku wybieram pozycję z listy lektur uzupełniających lub książkę dostępną w szkolnej bibliotece. Potem uczniowie przynoszą swoje ulubione utwory literackie.
  • Ustawiam  minutnik i czytam.
  • Po usłyszeniu dźwięku sygnalizującego koniec przeznaczonego czasu, przerywam czytanie.
  • Na tablicy zapisuję ostatnie zdanie, które przeczytałam.
  • Następnie polecam uczniom, żeby jednym zdaniem (dowolnym lub określam jakim: pojedynczym rozwiniętym, złożonym współrzędnie, złożonym podrzędnie, wielokrotnie złożonym – w zależności od poziomu klasy) napisali, co dalej się wydarzy.
  • Dzieci zapisują swoje zdania na karteczkach samoprzylepnych, które przyczepiają na plakacie.
  • Po odczytaniu uczniowskich pomysłów, wybieram ten, który był zbliżony do wydarzenia napisanego przez autora książki.
  • Zwycięzca otrzymuje nagrodę w postaci oceny, na którą składają się następujące kryteria:

ü  trafne  wydedukowanie dalszego ciągu wydarzeń,

ü  właściwa składnia zdania,

ü  poprawność ortograficzna,

ü  poprawność interpunkcyjna,

ü  bogate słownictwo.

 

            Ćwiczenie to jest również niezawodne podczas powtarzania materiału edukacyjnego jak i wprowadzania nowych treści.

            Po zapisaniu na tablicy ostatniego zdania przeczytanego przeze mnie, przechodzę do ćwiczeń. Na każdej lekcji proponuję uczniom inne zadanie:

ü  Uczniowie ustalają, czy zapisane wypowiedzenie jest zdaniem czy równoważnikiem zdania. Wyjaśniają różnicę. Jeżeli zapisałam zdanie, to przekształcają je na równoważnik zdania. Jeśli zanotowałam równoważnik – budują zdanie. W tym miejscu można wprowadzić lub powtórzyć różne konstrukcje zdań.

ü  Uczniowie nazywają części mowy, z których składa się wypowiedzenie. Określają formy gramatyczne odmiennych części mowy.

ü  Nazywają części zdania. Wypisują związki wyrazowe. Budują inne wypowiedzenia o takiej samej konstrukcji.

ü  Rozbudowują wypowiedzenie, dodając nowe treści tak, by nadal było zrozumiałe i logiczne.

ü  Przekształcają wypowiedzenia: oznajmujące, pytające, rozkazujące.

ü  Budują rodzinę wyrazów.

ü  Tworzą synonimy, antonimy.

ü  Przywołują zasady pisowni trudnych wyrazów.

ü  Utrwalają zasady interpunkcji w zdaniu pojedynczym i złożonym.

ü  itd.

 

II. Minuta czytania

  • Na początku lekcji czytam uczniom interesujący fragment tekstu. Przeznaczam zwykle minutę. Prezentowany fragment może pochodzić z dowolnego źródła (podręcznik, gazeta, czasopismo, książka, internet) i przedstawiać różne gatunki literackie.
  • Po odczytaniu fragmentu uczniowie zapisują jednozdaniowe streszczenie albo tezę, która pozwoli im zapamiętać tę minutę czytania. Zwracam uwagę, żeby zapisali tylko jedno zdanie. W ten sposób doskonalą umiejętność pisania streszczeń.
  • Po dwóch miesiącach uczniowie zaczynają sami prowadzić minutę czytania. Chętny uczeń przygotowuje kalendarz, żeby każdy mógł zaplanować dni (od 3 do 5), w których będzie odpowiedzialny za przeprowadzenie minuty czytania.
  • Pod koniec roku szkolnego uczniowie powinni mieć ponad 100 zdań podsumowujących wszystkie ciekawe teksty, które zostały przedstawione.
  • Zadaniem podsumowującym może być napisanie wypracowania w 50 – 100 – 200 słowach (w zależności od wieku uczniów, poziomu klasy) na temat minut czytania na języku polskim. Polecam tematy:

ü  Opowiedz o tym, która minuta czytania czegoś cię nauczyła.

ü  Wyraź swoją opinię na temat tego, czy ćwiczenie zwane minutą czytania jest wartościowe.

ü  Przedstaw argumenty i kontrargumenty na temat tego, czy polonista powinien kontynuować przeprowadzanie minuty czytania z uczniami.

 

                 Podpowiedzi dla ucznia poszukującego ciekawych tekstów              prezentowanych podczas minuty czytania

Jakie fragmenty powinieneś przedstawić?

Fragmenty, które, twoim zdaniem, są:

Ø  interesujące,

Ø  zabawne,

Ø  piękne,

Ø  przykładem znakomitego pisarstwa.

Fragmenty, które:

Ø  budzą twoją ciekawość,

Ø  niepokoją cię,

Ø  irytują cię,

Ø  wprawiają cię w osłupienie,

Ø  każą ci myśleć inaczej.

Gdzie powinieneś szukać tekstów?

Ø  przemówienia,

Ø  gazety,

Ø  czasopisma,

Ø  poezja,

Ø  beletrystyka,

Ø  literatura faktu,

Ø  eseje.

Ø  internet,

Ø  książka,

Ø  encyklopedia,

Ø  atlas,

Ø  instrukcja obsługi,

Ø  wykres,

Ø  tabela.

 

Opracowano na podstawie materiałów GWO, Jak czytać, aby zrozumieć? Karta pracy dla nauczycieli języka polskiego (szkoła podstawowa i gimnazjum).

 

III. Aforyzmy o książkach i czytaniu

·   Raz w tygodniu wyświetlam uczniom sentencję. Polecam im ją przepisać. Następnie w ciągu kilku dni przemyśleć ją i ustosunkować się do niej.

·   Rozdaję uczniom kartę pracy, na której zapisują po lewej stronie sentencję, a po prawej stronie notują swoje przemyślenia na jej temat. Mogą się z nią zgadzać lub nie zgadzać, dyskutować, podważać ją, kwestionować albo łączyć z innymi aforyzmami.

 

Sentencja

Moje przemyślenia

 

 

 

·       Rozważania i dyskusje na temat sentencji przeprowadzam raz w miesiącu.

·   Na koniec semestru polecam uczniom wybrać jedną złotą myśl, która jest dla nich najbardziej wymowna i podzielić się nią z pozostałymi uczniami w następujący sposób:

ü  Napisz wypracowanie, w którym rozważysz znaczenie ulubionego cytatu i jego związek z tobą.

ü   Wygłoś trzyminutowe wystąpienie zainspirowane wybranym cytatem.

ü  Podzielcie się na małe grupy (3 - 4 osoby) i każdej przydzielcie jeden cytat. Przedstawcie na forum klasy swoje refleksje, jakie w was wywołał.

 

Opracowano na podstawie materiałów GWO, Jak czytać, aby zrozumieć? Karta pracy dla nauczycieli języka polskiego (szkoła podstawowa i gimnazjum).

 

            Ćwiczenie to znakomicie sprawdza się podczas omawiania lektury Mały Książę Antoine’a de Saint-Exupery’ego.

  • Dzielę uczniów na trzyosobowe zespoły. Lider każdej grupy losuje jedną sentencję. W wyznaczonym czasie uczestnicy wykonują prace plastyczne.
  • Na kartkach wielkości A4 zapisują ozdobnym pismem wylosowaną sentencję. Następnie wykonują symboliczne rysunki oraz zapisują krótkie wyjaśnienia będące interpretacją przytoczonego cytatu.
  • Na koniec projektują stronę tytułową i z wszystkich prac składają zeszyt aforyzmów pochodzących z książki Mały Książę. Zeszyt można przeglądać  w szkolnej bibliotece.

 

IV. Pierwsze zdanie

  • Lekcję rozpoczynam przysłowiem, które wyświetlam na ekranie: Nie oceniaj książki po okładce.
  • Inicjuję burzę mózgów, zadając pytanie: Jak myślicie, co to znaczy?
  • Po wyjaśnieniu powyższego powiedzenia zadaję uczniom pytanie: Ilu z was miało czasami problemy z napisaniem pierwszego zdania w wypracowaniu? Uspokajam ich, mówiąc, że to się często zdarza, nawet najlepszym pisarzom.
  • Zachęcam uczniów do wzięcia udziału w zabawie detektywistycznej.  Będą śledzić, w jaki sposób autorzy postanowili rozpocząć swoje dzieła, by przyciągnąć uwagę czytelników. W tym celu będą analizować pierwsze zdania książek, rozdziałów, artykułów, wierszy.
  • Następnie wyjaśniam uczniom, że nie powinniśmy oceniać całej książki na podstawie kilku pierwszych stron. Wzięcie pod lupę zdań,  którymi autorzy rozpoczęli swoje utwory, może być wspaniałą zabawą.
  • Przywołuję historię Tolkiena, autora powieści Hobbit, czyli tam i z powrotem.

 

Pewnego razu, podczas sprawdzania prac studentów, Tolkien  zanotował na kartce zdanie: W pewnej norze ziemnej mieszkał sobie pewien hobbit. Tak zrodził się pomysł napisania baśni dla dzieci.

  • Polecam uczniom, żeby w ciągu miesiąca zapisywali w dodatkowym zeszycie czy notatniku ulubione pierwsze zdania oraz nazwisko autora, tytuł dzieła, z którego pochodzi zdanie i rok wydania tego dzieła. Nie muszą koniecznie cytować pierwszych słów książki. Uczniowie mogą zapisać pierwsze słowa rozdziału, wiersza, piosenki, artykułu, scenariusza.
  • W ciągu całego roku szkolnego dzieci tworzą kolaż ulubionych pierwszych zdań, doklejając co miesiąc  nowe wypowiedzenia. Na koniec roku, z wykonanych prac, sporządzają wystawę.

 

Opracowano na podstawie materiałów GWO, Jak czytać, aby zrozumieć? Karta pracy dla nauczycieli języka polskiego (szkoła podstawowa i gimnazjum).

 

            Powyższe ćwiczenia nie tylko doskonalą umiejętność czytania ze zrozumieniem. Przede wszystkim zachęcają uczniów do samodzielnego czytania, które sprawia im satysfakcję, wzbogaca słownictwo, wzmacnia poczucie wartości, rozwija wyobraźnię, uczy empatii, pomaga w przełamywaniu różnego rodzaju lęków i frustracji. Dzięki czytaniu poprawniej redagują wypowiedzi pisemne. Uświadamiają sobie, że czytając, stają się mądrzejsi i otwierają perspektywy  dalszej edukacji.

 

Bibliografia:

 

1. D. Klus-Stańska, M. Nowicka, Sensy i bezsensy edukacji wczesnoszkolnej, WSiP, Warszawa 2005,

2. A. Pacewicz, Szkoła czytania, „Dyrektor Szkoły” 2004, nr 12,

3. Kelly Gallagher Jak zachęcić do czytania? Minilekcje dla uczniów gimnazjum i liceum, GWO, Gdańsk 2007,

4. Jak czytać, aby zrozumieć? Karta pracy dla nauczycieli języka polskiego (szkoła podstawowa i gimnazjum), GWO, Gdańsk,

5. Piotr Derlukiewicz (red.) Warto czytać. Poradnik dla nauczycieli i rodziców, Elbląg 2010.